Alkoholizm - Jak działa mechanizm iluzji i zaprzeczeń w uzależnieniu ?

Mechanizm iluzji i zaprzeczeń

Aby zrozumieć na czym polega ten mechanizm zaczniemy od zadania pytań, które często padają w gabinecie terapeutycznym:

- Dlaczego dana osoba się uzależniła?

- Dlaczego nie potrafi przestać?

- Dlaczego mimo, iż alkohol jej/ jemu nie służy dalej pije?

- Dlaczego pije mimo strat i konsekwencji ?

- Dlaczego wraca do picia mimo, że zna smak i urok trzeźwego życia?

- Dlaczego nie potrafi przestać pić mimo, iż w innych kwestiach życia radzi sobie fantastycznie np. jest inteligentny, prowadzi firmę, jest fizykiem czy lekarzem.

- Co robimy gdy coś nas rani boli jak np. zapalona świeca ? CO działa że nie tkwimy w bólu?

- Dlaczego nie ma instynktu samozachowawczego w przypadku picia ?

- Jak to się dzieje, ze pod wpływem substancji i dla niej łamiemy wartości i zasady wypracowane przez całe życie?

- Co się musi zadziać by osoba przestała pić i zaczęła trzeźwieć?

 

By odpowiedzieć na te pytania należy podobnie jak przypadku zegara czy pralki zajrzeć do środka, zobaczyć i zrozumieć mechanizmy funkcjonowania.  Zobaczyć jak działa używka na to wnętrze i jego funkcjonowanie. W następnej kolejności trzeba te mechanizmy zatrzymać.

 

Uzależnienie funkcjonuje jak pralka czy zegarek. Tyle, że pralka lub zegarek na ciągłych obrotach, na powtarzalnych cyklach. Aby zacząć trzeźwieć trzeba ten mechanizm zobaczyć i wyłączyć.

Mechanizm każdego uzależniającego się człowieka składa się z trzech  kół napędowych:  MECHANIZM REGULACJI UCZUĆ,  UMYSŁU – MECHANIZM ILUZJI I ZAPRZECZEŃ i TOŻSAMOŚCI – MECHANIZM ROZDWOJONEGO I ROZPROSZONEGO JA. Te mechanizmy  to pułapka, która wciąga osobę pijącą coraz głębiej w uzależnienie.

Zajmijmy się mechanizmem ILUZJI I ZAPRZECZEŃ

Umysł każdego z nas ma zdolność zniekształcania obrazu rzeczywistości. Mechanizm zniekształca obraz, by nas bronić przed trudnościami i je łatwiej znieść.

Na co dzień stosujemy  np. obwinianie, odwracanie uwagi, fantazjowanie, zaprzeczanie i myślenie magiczne.

Od najmłodszych lat używamy tych mechanizmów

 Dzieci gdy są w  trudnej sytuacji, której nie potrafią zmienić, lub gdy chcą czegoś co jest dla nich nieosiągalne, zaczynają myśleć w sposób magiczno życzeniowy. Np.

 

  • ZAPOMINANIE - „Nie pamiętam, co mi mówiłaś wczoraj, zapomniałem, że mnie o coś prosiłaś”
  • KOLORYZOWANIE WSPOMNIENIA Z POMINIĘCIEM KONSEKWENCJI - „Fajnie było na wagarach”
  • ZABIEGI MAGICZNE - „Jeśli zamknę oczy i policzę do trzech, to zniknie plama z atramentu, którą zrobiłem na dywanie” lub „jeśli położę książkę pod poduszkę rano będę przygotowany do sprawdzianu”
  •  RACJONALIZACJA - „Wszyscy moi koledzy mają smartfony, ja też muszę go dostać”
  • ZAPRZECZANIE - „Nic złego nie zrobiłem, nie wiem, skąd na podłodze jest trochę szkła”, „Ja tego nie zrobiłem”
  • FANTAZJOWANIE – „Teraz nie będę odrabiać lekcji ale pomyślę sobie, jak będzie fajnie, gdy będę pilotem”
  • OBWINIANIE INNCH, ZRZUCANIE ODPOWIEDZIALNOŚCI -  „To koledzy mnie do tego namówili” lub „To nauczyciel się na mnie uwziął”

 

Działanie tego mechanizmu można porównać do różowych okularów. Osoba pijąca zakłada różowe okulary, odkrywa, że w tych okularach świat jest piękniejszy i łagodniejszy. Szybko zdaje sobie sprawę, że w chwilach trudnych dla siebie napicie się alkoholu pomaga.  Osoba pijąca zakłada te okulary coraz częściej a świat pijany dużo bardziej się jej podoba, niż bez nich. Alkohol - pomaga zapomnieć o rzeczywistości.

Z jednej strony picie pomaga zapomnieć, nie myśleć, odciąć się od czegoś, a z drugiej pojawiają się sygnały, że przez picie coś zostało przez niego zaniedbane.

Te dwa stany powodują DYSONANS i NAPIĘCIE. To jest moment w którym okaże się kto jest silniejszy. Jest to moment wejścia w uzależnienie lub zaprzestania picia.

W świadomości osoby, u której rozwija się proces uzależnienia coraz częściej ścierają się negatywne informacje o szkodach powodowanych przez picie oraz sygnały wskazujące na rosnące zapotrzebowanie na pozytywne emocjonalne efekty picia. Dysonans ten coraz częściej redukowany jest przez zaprzeczanie informacjom o szkodach, co doprowadza do wytworzenia się patologicznego systemu regulacji psychicznej - mechanizm iluzji i zaprzeczania. Utrudnia on rozpoznawanie szkód i ich alkoholowej przyczyny oraz dostarcza wskazówek przeszkadzających w powstrzymaniu uzależnienia i tworzy złudne i pozytywne wizje życia z alkoholem.

Mechanizm ten działa okresowo, tematycznie i bez udziału świadomości. Aktywizuje się wtedy, gdy nasila się dążenie do uśmierzania przykrych stanów emocjonalnych i pokusa doświadczenia pozytywnych skutków picia oraz gdy tematem procesów umysłowych stają się sprawy związane z piciem alkoholu. U osoby uzależnionej powstaje całościowy i zwarty system przekonań, który określa subiektywną wizję życia i świata odizolowaną od rzeczywistości i podporządkowaną pragnieniu picia. Obniża się zdolność do weryfikacji spostrzeżeń i przekonań i sprawdzania ich zgodności z realiami życiowymi. W obrębie tego wewnętrznego świata alkoholika obowiązuje specyficzna "nałogowa logika" obejmująca zbiór reguł sterujących procesami umysłowymi osoby uzależnionej. Zbudowana jest w szczególności na następujących zasadach: "To nie ja", "To nie dlatego", "To nie tak było", "Tym razem na pewno się uda", "Od jutra będzie zupełnie inaczej", "Oni są do mnie uprzedzeni", "Niewygodne fakty znikają gdy się o nich nie myśli", "Wystarczy mocno chcieć aby to mieć" (wiara, że silne pragnienia tworzą fakty), "Co by nie było to jakoś to będzie", "Co się stało to się nie odstanie".
 

Uszkodzeniom ulega zdolność do spostrzegania i osądu, która prowadzi do samooszukiwania i zagubienia w złudzeniach. Zamykają one człowieka w destrukcyjnym i rozbudowującym się systemie. Zniekształcenia poznawcze obejmują nie tylko to, co osoba uzależniona myśli, ale i to, co widzi i słyszy. Mogą one występować w wielu formach.

 

Do najbardziej widocznych mechanizmów iluzji i zaprzeczeń należą:

 

  1. proste zaprzeczanie – podtrzymywanie przekonania, że coś nie istnieje, mimo że w rzeczywistości to coś występuje. Typowym przykładem jest uporczywe twierdzenie, że nie ma się problemu z uzależnieniem od alkoholu, narkotyków, leków pomimo oczywistych dowodów, które to potwierdzają i są dostrzegane przez otoczenie
  2. minimalizowanie – przyznawanie się do problemów z alkoholem, narkotykami, lekami ale w taki sposób, że problemy te wydają się  znacznie mniejsze i nie tak poważne jak w rzeczywistości.
  3. obwinianie – zaprzeczanie własnej odpowiedzialności za pewne zachowania i utrzymywanie, że ktoś inny lub coś innego jest za nie odpowiedzialne
  4. racjonalizowanie – budowanie alibi, usprawiedliwień i innych wyjaśnień swego zachowania pomniejszających własną odpowiedzialność i przedstawiających w pozytywnym świetle motywy swego postępowania. Służą one przede wszystkim do dostarczania wyjaśnień zachowań związanych z piciem, braniem, innych niż fakt uzależnienia. Bardzo często nie występuje tu proste zaprzeczanie faktom dotyczącym zachowania, za to przedstawia się fikcyjne bądź złudne wyjaśnienia przyczyn
  5. intelektualizowanie – unikanie konkretnej i osobistej świadomości problemów alkoholowych, narkotycznych, lękowych, traktowanie ich w sposób abstrakcyjny, przy pomocy uogólnień, spekulacji intelektualnych, analizy teoretycznej, mówienie o innych a nie o sobie
  6. odwracanie uwagi – zmienianie przedmiotu rozmowy lub refleksji w celu uniknięcia tematów zagrażających i dotyczących zachowań związanych z alkoholem, narkotykami
  7. fantazjowanie – budowanie wyobrażeń na temat nierealistycznych sytuacji, wydarzeń i własnych czynów
  8. koloryzowanie wspomnień – modelowanie obrazu minionych zdarzeń zgodnie z aktualnymi potrzebami, w służbie dalszego picia, brania
  9. marzeniowe planowanie – tworzenie naiwnych wizji własnych działań i sytuacji, potrzebnych do rozwiązania konkretnych problemów życiowych i poprzestanie tylko na przeżywaniu przyjemnych doznań towarzyszących tym marzeniom

 

Te różnorodne formy zniekształceń na ogół nie są wynikiem zamierzonego okłamywania i świadomego oszukiwania. Tworzy je mechanizm psychologiczny, potężnie działający w sposób nieuświadamiany przez osobę uzależnioną.

           

                                               

                                         Autor

        Anna Krakówka-Kowalska - specjalista Psychoterapii Uzależnień

Ukończyła Małopolski Ośrodek Szkolenia Terapeutów Uzależnień MOSTU. Magister Resocjalizacji i Profilaktyki Społecznej. Ukończyła Liczne szkolenia z zakresu uzależnień, warsztaty pomagania osobom uzależnionym, treningi umiejętności psychologicznych.


Comments (0)


Pozostaw komentarz

Pola oznaczona * są wymagane. Twój email nie będzie opublikowany ani udostępniony.

KATAGORIE

printFrom: http://terapie.net.pl/pomoc-dla-rodzin/2019-10-28/alkoholizm-jak-dziala-mechanizm-iluzji-i-zaprzeczen-w-uzaleznieniu.html
Accessibility statementStrona domowaSite mapSzukajContactUp
Adres: http://terapie.net.pl/pomoc-dla-rodzin/2019-10-28/alkoholizm-jak-dziala-mechanizm-iluzji-i-zaprzeczen-w-uzaleznieniu.html