PSYCHOLOGICZNE MECHANIZMY UZALEŻNIENIA

PSYCHOLOGICZNE MECHANIZMY UZALEŻNIENIA

Psychologia wskazuje na działanie mechanizmów, dzięki którym można definiować alkoholizm jako uzależnienie. „Model teoretyczny zakłada współdziałanie trzech psychologicznych mechanizmów tworzących uzależnienie, powstających wskutek nadużywania alkoholu oraz psychospołecznych okoliczności i konsekwencji picia. Mechanizm nałogowego regulowania uczuć powoduje zmianę pojawiających się emocji w głód alkoholowy. Mechanizm iluzji i zaprzeczania poprzez wzmacnianie myślenia magiczno-życzeniowego zniekształca procesy poznawcze, zaś mechanizm rozpraszania i rozdwajania "Ja" niszczy poczucie tożsamości. Koncepcja ta wyjaśnia przyczyny takich zjawisk jak głód alkoholowy, nawroty picia, nieskuteczność wpływów otoczenia na osobę uzależnioną oraz dostarcza wskazówek do skutecznej terapii. Zgodnie z tą koncepcją, mechanizmy uzależnienia odgrywają decydującą rolę w powstawaniu oraz w utrzymywaniu się uzależnienia. Struktura tych mechanizmów oraz sposób ich funkcjonowania odróżnia je wyraźnie od patologicznych mechanizmów występujących w innych zaburzeniach emocjonalnych np. w nerwicy. Powstanie ich nie ma bezpośredniego związku z traumatycznymi doświadczeniami w dzieciństwie, czy toksycznymi relacjami z osobami znaczącymi, lecz spowodowane jest długotrwałym i (lub) intensywnym nadużywaniem alkoholu. O ile więc różni ludzie mogą mieć wiele różnych, niekiedy całkowicie odmiennych powodów sięgania po alkohol, o tyle jednak z chwilą powstania uzależniania nabierają wspólnych cech i przejawiają podobne zachowania, które można wyjaśnić, zrozumieć  i przewidywać dzięki koncepcji psychologicznych mechanizmów uzależnienia”[1]

 

  • mechanizm nałogowego regulowania uczuć, „w którym alkohol staje się głównym źródłem  pożądanych stanów emocjonalnych lub pomaga uniknąć tych niechcianych. Dzięki łatwości uzyskiwania pozytywnych odczuć emocjonalnych oraz natychmiastowej poprawie samopoczucia uzależnienie od alkoholu pogłębia się, wypierając te stany które są osiągane naturalnie”[2].     

 

            Przejawy Mechanizmu Nałogowego Regulowania Uczuć:

  1. Alkohol jest podstawowym źródłem pozytywnych emocji.
  2. Zmniejsza się atrakcyjność innych sposobów radzenia sobie z uczuciami.
  3. Alkohol uśmierza negatywne emocje, pojawiają się pozytywne doznania, pozwala zapomnieć o poczuciu winy.
  4. Pojawia się lęk przed negatywnymi uczuciami.
  5. Dochodzi do oscylacji między cierpieniem a ulgą.

 

  • Mechanizm iluzji i zaprzeczeń „jest to mechanizm obronny, który oddziela osobę uzależnioną od nieakceptowanej przez nią rzeczywistości. Fałszywa świadomość jest wytwarzana sztucznie celem wspierania uzależnienia. Wzmaga zaprzeczania, że jest się uzależnionym, minimalizowania strat, jakie uzależnienie przynosi. Stwarza okazję do  racjonalizowania uzależnienia, a więc szukania usprawiedliwienia swego zachowania. Mechanizm ten prowadzi do znacznych zaburzeń poznawczych, pozbawia uzależnionego możliwości krytycznej oceny rzeczywistości”[3].

            Przejawy Mechanizmu  Iluzji i Zaprzeczeń:

  • proste zaprzeczanie - zaprzeczanie najbardziej oczywistym faktom, mimo, że fałsz tych zaprzeczeń jest widoczny dla każdego np. alkoholik twierdzi że nic nie pił, mimo,          iż  trudno  mu ustać na nogach, zaprzeczanie dotyczyć może picia, faktów świadczących     o uzależnieniu bądź kompromitujących zachowań i konsekwencji picia.
  • minimalizowanie - pomniejszanie wagi problemów związanych z alkoholem, pomniejszanie konsekwencji picia np. „wypiłem tylko jedno piwo”, „tylko przesunąłem żonę  wcale jej nie pobiłem”.
  • obwinianie - obarczanie innych odpowiedzialnością za własne picie - żony, dzieci, pracodawcy, kolegów, ustroju np. „piję, bo żona mnie nie rozumie”, „koledzy z pracy namówili”, „piję bo mam stresującą pracę”, „bezrobocie jest teraz takie, że tylko picie mi pozostaje”.
  • racjonalizowanie - znajdowanie pozornie racjonalnych uzasadnień dla swojego picia np. „wypiłem na ból zęba, musiałem postawić, by załatwić pracę, musiałem wypić, żeby koledzy nie powiedzieli, że donoszę, trzeba wypić za zdrowie, picie daje natchnienie       do pracy artystycznej”.
  • intelektualizowanie - mówienie o piciu jako o abstrakcyjnym problemie innych ludzi, alkoholik może nawet mówić rzeczy słuszne, ale bez odnoszenia tego co mówi, do siebie;
  • odwracanie uwagi - zmiana tematu rozmowy, w celu uniknięcia nieprzyjemnych kwestii związanych z piciem alkoholu np. „ja nie mam problemu z alkoholem, zobacz tego Kowalskiego pod sklepem on to faktycznie jest alkoholikiem”.
  • fantazjowanie - nierealne wyobrażenia na temat picia np. ”mogę przestać pić, kiedy zechcę, jedno piwo mi nie zaszkodzi”.
  • koloryzowanie wspomnień - wspominanie przyjemnych aspektów picia, pomijając przykre zdarzenia i konsekwencje np. „byłem na baletach, urządzaliśmy sobie z żoną sympatyczne wieczory” - o libacjach alkoholowych, „była świetna zabawa” - o weselu, na którym pobił teścia pana młodego.
  • marzeniowe planowanie - tworzenie naiwnych, nierealistycznych wizji swojej przyszłości w oderwaniu od realnych możliwości np. „moje problemy się rozwiążą, gdy wyjadę do Warszawy , przestanę pić, gdy się ożenię, gdy urodzi się dziecko”.

Mechanizm rozdwojonego Ja

    • Mechanizm rozdwojonego Ja - polega na powstaniu u osoby uzależnionej dwóch odmiennych, wersji własnej osoby. Pierwsza z nich pojawia się zazwyczaj pod wpływem alkoholu. Wówczas alkoholik z reguły doświadcza poczucia mocy. Osoba, która na trzeźwo jest nieśmiała, zalękniona,  niepewna siebie,  po wypiciu alkoholu bez skrępowania próbuje nawiązać kontakty z nieznajomymi osobami. Stara się być w centrum uwagi. Z pewnością siebie zabiera głos, wygłaszając wypowiedzi, których wstydziłaby się na trzeźwo. Często w początkowych fazach uzależnienia, osoba pijąca marzy o tym by „być taką zawsze, jak po tych dwóch piwach” „Może uważać się za "duszę towarzystwa", czy gwiazdę estrady, zabawiającą publiczność swoją osobą (np. hałaśliwy alkoholik zagadujący przypadkowych współpasażerów             w autobusie w przekonaniu, że jest zabawny i interesujący). Zakrzykuje innych         w przekonaniu, że to co mówi jest najmądrzejsze. Nie obawia się konsekwencji swojego niewłaściwego zachowania, gdyż czuje się ważniejszy i mocniejszy od szefa w pracy czy policjanta na ulicy. Krytyczne uwagi odbiera jak zniewagę ("obrazę majestatu" ze strony osób niedostrzegających jego wielkości). Może być agresywny, w przekonaniu, że jest najsilniejszy, a inni muszą się mu podporządkować. Bywa roszczeniowy, żądając nienależnych mu przywilejów i korzyści. W tym stanie alkoholik nie widzi powodu do leczenia alkoholizmu. Uważa, że panuje nad swoim piciem i może przestać pić, kiedy tylko zechce. Nie ma żadnych problemów.          Nie potrzebuje niczyjej pomocy, gdyż sam sobie świetnie radzi - to raczej on może pouczać innych. Nie uważa się za alkoholika, co prowadzi go do wniosku, że może bez przeszkód kontynuować picie”[4]


[1]             J. Mellibruda , Psycho-bio-społeczna koncepcja uzależnienia od alkoholu. Alkoholizm i Narkomania,    Warszawa 1997,  Nr 3/28. s. 277-306.

[2]    A. Dodziuk, Trudna nadzieja,  Warszawa 1996, s. 16.

[3] J. Mellibruda,  Psycho-bio-społeczna koncepcja uzależnienia od alkoholu. Alkoholizm i Narkomania ,   Warszawa 1997, Nr 3/28.  s. 277-306.

[4] J.  Mellibruda , Psycho-bio-społeczna koncepcja uzależnienia od alkoholu. Alkoholizm i Narkomania, Warszawa 1997,  Nr 3/28.  s. 277-306.

 

Autor:

Anna Krakówka-Kowalska specjalista Psychoterapii Uzależnień

Ukończyła Małopolski Ośrodek Szkolenia Terapeutów Uzależnień MOSTU. Magister Resocjalizacji i Profilaktyki Społecznej. Ukończyła Liczne szkolenia z zakresu uzależnień, warsztaty pomagania osobom uzależnionym, treningi umiejętności psychologicznych



Comments (1)

  • avatar

    Kate

    2020-09-30 07:14:40

    Dzięki za artykuł, teraz już rozumiem, że uzależnienie to choroba. Wyjaśnienie mechanizmów uzależnienia wiele mi wyjaśniło

    Reply


Leave A Comment

Required fields are marked *. Your email will not be published or shared.

KATAGORIE

printFrom: https://terapie.net.pl/pomoc-dla-rodzin/2020-02-24/psychologiczne-mechanizmy-uzaleznienia.html
Accessibility statementHome pageSite mapSearchContactUp
Telefon
Wiadomość
Adres: https://terapie.net.pl/pomoc-dla-rodzin/2020-02-24/psychologiczne-mechanizmy-uzaleznienia.html